తెలంగాణ రాజకీయాల్లో కేబినెట్ మాజీ మంత్రి కొండా సురేఖ, రాష్ట్ర ప్రణాళికా సంఘం మాజీ వైస్ చైర్మన్ జి.చిన్నారెడ్డి వ్యవహారం ఇప్పుడు వ్యక్తుల వివాదాన్ని దాటి
అధికారం ఎలా ఉపయోగించాలి? పార్టీ నిర్ణయానికి, ప్రభుత్వ పదవికి మధ్య గీత ఎక్కడ? అనే పెద్ద ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది. సెప్టెంబర్ 3న సురేఖను కేబినెట్ నుంచి తప్పించాలని ముఖ్యమంత్రి రేవంత్రెడ్డి నిర్ణయించగా.. చిన్నారెడ్డి ప్లానింగ్ బోర్డు వైస్ చైర్మన్ పదవిని కూడా రద్దు చేశారు. కాంగ్రెస్ అధిష్ఠానం ఆమోదం తర్వాత సురేఖను తొలగించే సిఫారసును గవర్నర్కు పంపగా, అనంతరం గవర్నర్ ఆమోదం లభించింది.
వివాదం ఎక్కడ మొదలైంది?
ఈ పరిణామాలకు ముందు కొండా సురేఖ కాంగ్రెస్ అధిష్ఠానానికి సమర్పించిన ఆరు పేజీల లేఖ ఇప్పుడు మరో కోణాన్ని తెరపైకి తెచ్చింది. ఆగస్టు 23న సమర్పించిన తన ఫిర్యాదులో మంత్రి హోదాలో తన అధికారాన్ని క్రమంగా తగ్గించారని, తన శాఖలకు సంబంధించిన కొన్ని కీలక నిర్ణయాల్లో తనను సంప్రదించలేదని ఆమె ఆరోపించారు.
యాదాద్రి దేవస్థానం ట్రస్ట్ బోర్డు, సమ్మక్క–సారలమ్మ ఆలయ అభివృద్ధి నిధుల బదలాయింపు, తన ఓఎస్డీ తొలగింపు, ప్రభుత్వ ప్రకటనల్లో తన ఫొటో లేకపోవడం వంటి అంశాలను ఆమె ప్రస్తావించారు.
ఇదే సమయంలో సురేఖ కుమార్తె ముఖ్యమంత్రి, కాంగ్రెస్ నాయకత్వంపై చేసిన వ్యాఖ్యలు వివాదాన్ని మరింత రాజకీయంగా మార్చాయి. కాంగ్రెస్ క్రమశిక్షణ కమిటీ చర్యలకు సిఫారసు చేయడం, అధిష్ఠానం ఆమోదం తర్వాత సురేఖను కేబినెట్ నుంచి తప్పించడం జరిగింది. చిన్నారెడ్డిపై కూడా కాంగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని కించపరిచే వ్యాఖ్యల ఆరోపణల నేపథ్యంలో చర్య తీసుకున్నట్లు పలు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.
ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న
పార్టీకి తన సభ్యులపై క్రమశిక్షణ చర్యలు తీసుకునే హక్కు ఉంది. ప్రభుత్వం కూడా తన మంత్రివర్గాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించుకునే అధికారం కలిగి ఉంటుంది.
కానీ రెండింటినీ ఒకటిగా చూడొచ్చా?
పార్టీపై విమర్శ చేస్తే పదవి పోవాలా? పార్టీ నిర్ణయాన్ని ప్రశ్నిస్తే ప్రభుత్వ పదవి ప్రమాదంలో పడాలా? లేక ప్రభుత్వ పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి రాజకీయంగా పార్టీకి వ్యతిరేకంగా వ్యవహరిస్తే ఆ పదవిని కొనసాగించడం అసాధ్యమా?
ఇదే అసలు చర్చ.
రాజ్యాంగం ఏం చెబుతోంది?
మంత్రి పదవి విషయంలో ముఖ్యమంత్రి సిఫారసుకు రాజ్యాంగపరమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. ఆర్టికల్ 164(1) ప్రకారం రాష్ట్ర మంత్రులను గవర్నర్ ముఖ్యమంత్రి సలహాపై నియమిస్తారు. మంత్రులు గవర్నర్ ‘ప్లెజర్’లో పదవిలో ఉంటారు.
అంటే మంత్రిని కొనసాగించాలా వద్దా అనే విషయంలో ముఖ్యమంత్రికి రాజకీయంగా, రాజ్యాంగపరంగా కీలక పాత్ర ఉంది.
అయితే ఇక్కడ మరో విషయం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది. సుప్రీంకోర్టు వివిధ తీర్పుల్లో రాజ్యాంగపరమైన అధికారాలను రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం నిర్బంధం లేకుండా ఉపయోగించరాదని, రాజ్యాంగబద్ధమైన పరిమితులు, బాధ్యతలు, సంస్థాగత నియంత్రణలు పాటించాల్సిన అవసరం ఉందని స్పష్టం చేసింది. Nabam Rebia తీర్పులో గవర్నర్ విచక్షణాధికారం పరిమితమైనదేనని, రాజ్యాంగ ఉద్దేశాన్ని బట్టి మాత్రమే వినియోగించాల్సి ఉంటుందని కోర్టు పేర్కొంది.
పార్టీ క్రమశిక్షణ.. ఎక్కడి వరకు?
ఒక పార్టీ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన తర్వాత మంత్రులు కేవలం పార్టీ ప్రతినిధులు కాదు. వారు రాష్ట్ర ప్రజలకు జవాబుదారీగా ఉండే ప్రభుత్వ ప్రతినిధులు.
అందుకే పార్టీ క్రమశిక్షణ పేరుతో తీసుకున్న చర్యకు, ప్రభుత్వ పదవిలో వ్యక్తి పనితీరుకు మధ్య సంబంధం స్పష్టంగా ఉండాలి.
ప్రభుత్వ బాధ్యత
అవినీతి జరిగిందా? పాలనలో వైఫల్యం ఉందా? అధికార దుర్వినియోగం జరిగిందా? శాఖ పనితీరుకు ఆటంకం కలిగిందా? కేబినెట్ సమష్టి బాధ్యతను ఉల్లంఘించారా?
పార్టీ వ్యవహారం
పార్టీ నాయకత్వాన్ని విమర్శించారా? పార్టీ అంతర్గత నిర్ణయాన్ని ప్రశ్నించారా? రాజకీయంగా అసమ్మతి వ్యక్తం చేశారా?
ఈ రెండింటి మధ్య తేడా చెరిగిపోతే ప్రమాదమే.
సురేఖ వ్యవహారంలో ఇంకో కోణం
సురేఖ తనను రాజకీయంగా ఒంటరిచేశారని, ఒక బీసీ మహిళా నాయకురాలిగా తనపై వివక్ష జరిగిందని కూడా అధిష్ఠానానికి ఫిర్యాదు చేశారు. తన శాఖల్లో తీసుకున్న కొన్ని నిర్ణయాల్లో తనకు పూర్తి సమాచారం ఇవ్వలేదని ఆమె ఆరోపించారు.
ఈ ఆరోపణలు నిజమా? కాదా? అది వేరే విషయం.
ఆరోపణ చేసిన వ్యక్తి పదవి కోల్పోయింది కాబట్టి ఆరోపణ కూడా చెల్లదని చెప్పడం సరైంది కాదు. అదే సమయంలో ఆరోపణ చేశారనే కారణంతో ఆమె చెప్పిందే నిజమని నిర్ధారించడం కూడా సరైంది కాదు.
నిజానిజాలు బయటపడేది విచారణతోనే.
చిన్నారెడ్డి అంశం ఎందుకు కీలకం?
జి.చిన్నారెడ్డి విషయంలో కూడా ఇదే ప్రశ్న ఎదురవుతోంది. ఆయనను కేబినెట్ హోదా కలిగిన రాష్ట్ర ప్రణాళికా సంఘం వైస్ చైర్మన్ పదవి నుంచి తప్పించారు. అదే సమయంలో గడ్వాల్ విజయలక్ష్మిని ఆ స్థానంలో నియమించారు.
ఒకవేళ కారణం రాజకీయ క్రమశిక్షణ అయితే.. అది పార్టీ చర్య.
కానీ ఆ చర్య ఫలితంగా ప్రభుత్వ పదవి పోతే.. పార్టీ శిక్ష ప్రభుత్వ పదవిగా మారినట్టేనా?
ఇదే భవిష్యత్తులో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
ఈరోజు ఒకరికి.. రేపు మరొకరికి
రాజకీయాల్లో అధికారం శాశ్వతం కాదు.
ఈరోజు అధికారంలో ఉన్న నాయకత్వం రేపు ప్రతిపక్షంలో ఉండొచ్చు. ఈరోజు తీసుకున్న నిర్ణయానికి రేపు మరో ప్రభుత్వం అదే ప్రమాణాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.
“నాకు ఈ అధికారం ఉందా?” అనేది కాదు.. “ఈ అధికారాన్ని ఇలా ఉపయోగించడం న్యాయమా?” అనేదే అసలు ప్రశ్న.
ప్రజాస్వామ్యంలో పార్టీకి విధేయత అవసరం. ప్రభుత్వానికి సమష్టి బాధ్యత అవసరం. ముఖ్యమంత్రికి నిర్ణయాధికారం అవసరం.
కానీ వీటన్నింటికంటే పైగా సంస్థలపై ప్రజల నమ్మకం అవసరం.
పార్టీ క్రమశిక్షణ పార్టీని బలపరచొచ్చు. అధికారం ప్రభుత్వాన్ని నడిపించొచ్చు. కానీ అధికారంపై నియంత్రణ, నిర్ణయాల్లో పారదర్శకత, భిన్నాభిప్రాయానికి స్థానం మాత్రమే ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలపరుస్తాయి.
సురేఖ–చిన్నారెడ్డి వ్యవహారం ముగిసిపోయిన ఒక రాజకీయ ఎపిసోడ్గా మిగిలిపోతుందా? లేక తెలంగాణ రాజకీయాల్లో “పార్టీ నిర్ణయం–ప్రభుత్వ పదవి” మధ్య కొత్త ప్రమాణానికి నాంది అవుతుందా?
కాలమే సమాధానం చెప్పాలి. కానీ ఒక విషయం మాత్రం స్పష్టం—పదవులు మారుతాయి.. ప్రభుత్వాలు మారతాయి.. రాజకీయ సమీకరణాలు మారుతాయి. అయితే ఈరోజు పెట్టిన రాజకీయ ప్రమాణం మాత్రం రేపటి అధికారానికి కూడా అద్దం పడుతుంది.
