SCO బిష్కెక్ సదస్సుతో మారుతున్న సమీకరణాలు.. రష్యా, చైనా మధ్య భారత్కు పెరుగుతున్న వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం
ప్రపంచ రాజకీయాల్లో శక్తి సమీకరణాలు వేగంగా మారుతున్న వేళ.. షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) బిష్కెక్ సదస్సు భారత్కు పెరుగుతున్న వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యాన్ని చాటింది. రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్పింగ్, భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీతో పాటు ఇరాన్, పాకిస్థాన్, మధ్య ఆసియా దేశాల నేతలు ఒకే వేదికపైకి రావడం కొత్త బహుళ ధ్రువ ప్రపంచ క్రమానికి సంకేతంగా నిలిచింది.
ప్రపంచ రాజకీయాల్లో భారత్ ప్రత్యేక స్థానం
SCOలోని పది సభ్య దేశాలు ప్రపంచ భూభాగంలో సుమారు నాలుగో వంతును, ప్రపంచ జనాభాలో 42 శాతానికి పైగా వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. ప్రపంచ GDPలో 23 శాతానికి పైగా వాటా ఉన్న ఈ వేదికలో భారత్ ఒక కీలక శక్తిగా ఉంది. ప్రపంచంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశంగా భారత్.. రష్యా, చైనాలతో సమానంగా ప్రధాన నిర్ణయ చర్చల్లో పాల్గొనడం అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో న్యూఢిల్లీ ప్రాధాన్యాన్ని వెల్లడిస్తోంది.
రష్యా–చైనా మధ్య భారత్ సమతుల్య వ్యూహం
రష్యాతో భారత్కు దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక సంబంధాలు ఉన్నాయి. మరోవైపు చైనాతో సరిహద్దు సహా పలు అంశాల్లో విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ.. ఆర్థిక, ప్రాంతీయ స్థాయిలో సంభాషణ కొనసాగుతోంది. ఈ రెండు ప్రధాన శక్తులతో ఒకేసారి సంబంధాలు కొనసాగిస్తూ తన స్వతంత్ర విదేశాంగ విధానాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడం భారత్ వ్యూహాత్మక బలంగా మారింది.
ఇంధనం.. భారత్కు కీలక అంశం
SCOలో ఇరాన్, రష్యా, మధ్య ఆసియా దేశాల భాగస్వామ్యం భారత్కు ఇంధన భద్రత పరంగా కూడా ప్రాధాన్యం కలిగిస్తోంది. రష్యా, ఇరాన్, మధ్య ఆసియా ప్రాంతాల నుంచి ఇంధన వనరులతో పాటు కొత్త రవాణా మార్గాల అభివృద్ధి భారత్ దీర్ఘకాలిక అవసరాలకు ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది.
జాతీయ కరెన్సీల్లో లావాదేవీలకు ఊతం
SCO దేశాల మధ్య జాతీయ కరెన్సీల్లో వాణిజ్య లావాదేవీలను పెంచే ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. రష్యా అధ్యక్షుడు పుతిన్ ప్రకారం SCO దేశాలతో రష్యా లావాదేవీల్లో 98 శాతానికి పైగా చెల్లింపులు జాతీయ కరెన్సీల్లో జరుగుతున్నాయి. అంతర్జాతీయ చెల్లింపుల్లో ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల అభివృద్ధి భారత్కూ ఆర్థికంగా ప్రాధాన్యం కలిగించే అంశంగా మారుతోంది.
భారత్–పాకిస్థాన్ ఒకే వేదికపై
భారత్, పాకిస్థాన్ మధ్య విభేదాలు కొనసాగుతున్నప్పటికీ.. రెండు దేశాలు SCOలో పూర్తిస్థాయి సభ్యులుగా కొనసాగుతున్నాయి. దీని వల్ల ఇరు దేశాల మధ్య ప్రత్యక్షంగా కాకపోయినా బహుపాక్షిక వేదికలో సంభాషణకు ఒక మార్గం కొనసాగుతోంది. ప్రాంతీయ భద్రత, ఉగ్రవాదం, వాణిజ్యం, కనెక్టివిటీ వంటి అంశాలపై చర్చలకు ఈ వేదిక ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
ఇరాన్తో భారత్కు కొత్త అవకాశాలు
ఇరాన్ SCOలో పూర్తిస్థాయి సభ్యుడిగా ఉండటం భారత్కు పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంతో అనుసంధానం, ఇంధన సరఫరాలు, రవాణా మార్గాల పరంగా ప్రాధాన్యం కలిగిస్తోంది. మధ్య ఆసియా దేశాలకు చేరుకునే మార్గాలను బలోపేతం చేయడంలో ఇరాన్ కీలక భౌగోళిక స్థానం కలిగి ఉంది.
‘SCO Plus’తో భారత్కు విస్తృత వేదిక
SCO Plus విధానం ద్వారా సభ్య దేశాలతో పాటు భాగస్వామ్య దేశాలతోనూ విస్తృత చర్చలకు అవకాశం ఏర్పడింది. టర్కీ వంటి దేశాలు ఇందులో పాల్గొనడం వల్ల SCO ప్రభావ పరిధి మరింత విస్తరించింది. ఒకే కూటమిలో చేరకుండా వివిధ దేశాలతో అవసరానికి అనుగుణంగా సహకరించే విధానం భారత్ అనుసరిస్తున్న బహుముఖ విదేశాంగ వ్యూహానికి కూడా అనుకూలంగా కనిపిస్తోంది.
పశ్చిమానికి ప్రత్యామ్నాయమా?
SCOను పశ్చిమ దేశాలకు ప్రత్యామ్నాయ సైనిక లేదా రాజకీయ కూటమిగా చూడటం సరైనది కాదు. సభ్య దేశాల మధ్యే అనేక విభేదాలు ఉన్నాయి. భారత్–చైనా సరిహద్దు సమస్య, భారత్–పాకిస్థాన్ సంబంధాలు వంటి అంశాలు దీనికి ఉదాహరణలు. అయినప్పటికీ ఒకే వేదికపై విభిన్న ప్రయోజనాలు కలిగిన దేశాలు చర్చించడం బహుళ ధ్రువ ప్రపంచ వ్యవస్థకు బలం చేకూరుస్తోంది.
మోదీకి ఎందుకు కీలకం?
రష్యా, చైనా, ఇరాన్, మధ్య ఆసియా దేశాలతో ఒకే వేదికపై భారత్ తన ప్రయోజనాలను ముందుకు తీసుకెళ్లే అవకాశం SCO అందిస్తోంది. అమెరికా, యూరప్, రష్యా, మధ్యప్రాచ్యం, ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతాలతో ఏకకాలంలో సంబంధాలు కొనసాగిస్తున్న భారత్కు ఇలాంటి బహుపాక్షిక వేదికలు వ్యూహాత్మక స్వేచ్ఛను పెంచే సాధనాలుగా మారుతున్నాయి.
ప్రకటనలు కాదు.. ప్రాజెక్టులే అసలు పరీక్ష
SCO ప్రభావం కేవలం సదస్సులు, ప్రకటనలకే పరిమితం కాకుండా రవాణా మార్గాలు, ఇంధన సహకారం, చెల్లింపు వ్యవస్థలు, పెట్టుబడులు, వాణిజ్య నెట్వర్క్లలోకి మారాల్సి ఉంది. భారత్కు ముఖ్యంగా మధ్య ఆసియా–ఇరాన్–రష్యా కనెక్టివిటీ, ఇంధన భద్రత, వాణిజ్య విస్తరణ వంటి అంశాల్లో దీనివల్ల ప్రయోజనం పొందే అవకాశం ఉంది.
భారత్ మాటకు పెరుగుతున్న బలం
బిష్కెక్ సదస్సు ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేసింది. ప్రపంచ రాజకీయాల్లో భారత్ ఇక ఏ ఒక్క శక్తి కేంద్రానికీ పరిమితమైన దేశం కాదు. రష్యాతో వ్యూహాత్మక సంబంధాలు, చైనాతో పోటీ–సంభాషణ, ఇరాన్తో కనెక్టివిటీ, మధ్య ఆసియాతో సహకారం, పాశ్చాత్య దేశాలతో భాగస్వామ్యం.. ఇలా అన్ని దిశల్లో సంబంధాలను కొనసాగిస్తూ తన ప్రయోజనాలను కాపాడుకునే స్థాయికి భారత్ చేరింది. మారుతున్న బహుళ ధ్రువ ప్రపంచంలో ఈ వ్యూహాత్మక స్వతంత్రతే భారత్ ప్రధాన బలం.
