ఆర్థిక ఆంక్షలు, నౌకాదళ దిగ్బంధంతో ఒత్తిడి.. ప్రతిష్టంభనలో ఇరాన్–అమెరికా
హార్ముజ్ జలసంధిపై పట్టు కోసం ఇరువైపులా వ్యూహాత్మక పోరు
బీరూట్, ఆగస్టు 27 (నవజ్యోతి ప్రతినిధి):
ఇరాన్ యుద్ధం ఆరు నెలలు పూర్తిచేసుకున్న వేళ ఖరీదైన ప్రతిష్టంభనతో ముగింపు దశకు చేరినట్లు విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడుల్లో ఇరాన్ అత్యున్నత నాయకుడు మరణించడం, ఆయన వారసుడిగా భావించిన కుమారుడు తీవ్రంగా గాయపడటం వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నప్పటికీ.. ఇరాన్ ప్రభుత్వం ఇంకా అధికారాన్ని నిలబెట్టుకుంది. అదే సమయంలో ఆర్థికంగా తీవ్ర ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటోంది.
అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ప్రభుత్వం తాజాగా సైనిక దాడుల నుంచి ఆర్థిక ఆంక్షలు, చమురు ఎగుమతులపై ఆంక్షలు, నౌకాదళ దిగ్బంధం వైపు వ్యూహాన్ని మార్చింది. ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకంగా ఉన్న చమురు ఆదాయాలు, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ, వాణిజ్య భాగస్వాములను లక్ష్యంగా చేసుకుని ఒత్తిడి పెంచుతోంది.
ఆంక్షలతో మారని ఇరాన్ వైఖరి?
ఇరాన్పై కొత్త ఆంక్షలు గతంలో అమలు చేసిన ‘మ్యాక్సిమమ్ ప్రెజర్’ విధానాన్నే పునరావృతం చేస్తున్నాయని ఇరాన్ అధికారులు, కొందరు విశ్లేషకులు అంటున్నారు. అమెరికా ఆంక్షలను అమలు చేయడానికి అవసరమైన అంతర్జాతీయ మద్దతు, మిత్రదేశాల సహకారం ఈసారి ఎంతవరకు లభిస్తాయనే ప్రశ్నలు కూడా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా చైనా, భారత్ వంటి దేశాలు ఇరాన్తో వాణిజ్య సంబంధాలను పూర్తిగా తెంచుకుంటాయా అన్నది కీలకంగా మారింది.
అమెరికా మాత్రం ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా క్షీణిస్తోందని, ఆ దేశ సైనిక సామర్థ్యం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నదని చెబుతోంది. ఇరాన్కు మిగిలిన ఆర్థిక మార్గాలను కూడా మూసివేస్తామని అమెరికా అధికారులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
దిగ్బంధమే ప్రధాన ఆయుధం
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఆంక్షల కంటే అమెరికా నేతృత్వంలోని నౌకాదళ దిగ్బంధం ఇరాన్పై ఎక్కువ ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. ఇరాన్ దశాబ్దాలుగా ఆంక్షలను ఎదుర్కొంటూ వాటికి అనుగుణంగా వ్యవహరించడం నేర్చుకుంది. దీంతో ఒత్తిడి పెరిగితే ప్రత్యర్థులపై కూడా ఖర్చు పెంచే వ్యూహాన్ని అవలంబించే అవకాశం ఉందని అంచనా.
ఇరాన్ రెడ్సీ ప్రాంతంలో హౌతీల అనుసరించిన తరహాలో అడపాదడపా దాడులు, మధ్యంతర చర్చలు, దీర్ఘకాలిక అంతరాయం సృష్టించే వ్యూహాన్ని అనుసరించే అవకాశం ఉందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. నౌకలు, ఓడరేవులు, ఇంధన మౌలిక వసతులు వంటి కీలక ప్రాంతాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని గల్ఫ్ దేశాలపై ఒత్తిడి పెంచే అవకాశం ఉందని చెబుతున్నారు.
ఆర్థిక సంక్షోభంతో అంతర్గత అశాంతి భయం
ఇరాన్ పాలకులకు ఆర్థిక నష్టం కంటే దేశంలో మళ్లీ భారీ నిరసనలు చెలరేగే ప్రమాదమే పెద్ద సవాలుగా మారింది. జూలైలో వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం 66 శాతానికి చేరగా, ఏడాది వ్యవధిలో వినియోగదారుల ధరలు 87.9 శాతం పెరిగాయి. ఆహార ధరలు ఏకంగా 128 శాతం పెరిగాయి.
ఆర్థిక ఇబ్బందులపై గతంలోనూ దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలు జరిగాయి. జనవరిలో జరిగిన నిరసనలను రివల్యూషనరీ గార్డ్స్, బసీజ్ మిలీషియా అణచివేసినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. ఈ నెలలో గతంలో నిరసనల అణచివేతలో కీలకంగా వ్యవహరించిన హొస్సేన్ తాయెబ్ను బసీజ్ నాయకుడిగా నియమించడం కూడా ప్రభుత్వం పునరుద్ధరిత అశాంతిపై ఆందోళనలో ఉందనే సంకేతంగా విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
గల్ఫ్ దేశాలకు ‘ప్రమాదకర ప్రతిష్టంభన’
ఇరాన్తో మరో యుద్ధం కన్నా ఆర్థిక, దౌత్యపరమైన ఒత్తిడికే గల్ఫ్ దేశాలు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయి. అయితే హార్ముజ్ జలసంధిపై ఇరాన్ ప్రభావం కొనసాగడం వాటికి ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ప్రపంచ చమురు సరఫరాకు అత్యంత కీలకమైన ఈ మార్గంలో అంతరాయం కొనసాగితే అంతర్జాతీయ చమురు ధరలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
సౌదీ అరేబియాకు చెందిన గల్ఫ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ చైర్మన్ అబ్దులజీజ్ సాగర్ ప్రకారం.. ఆంక్షలతోనే ఇరాన్ వైఖరిలో త్వరితగతిన మార్పు వస్తుందనే నమ్మకం గల్ఫ్ దేశాలకు లేదు. ఇరాన్ పాలక వ్యవస్థలో గణనీయమైన రాజకీయ మార్పు లేదా పతనం త్వరగా సంభవించే అవకాశాలు కూడా తక్కువేనని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
చర్చలు విఫలమైతే మరింత సంక్లిష్ట పరిస్థితి
మధ్యవర్తిత్వంతో జరుగుతున్న చర్చల్లో పురోగతి లేకపోతే పరిస్థితి మరింత సంక్లిష్టంగా మారే అవకాశం ఉంది. హార్ముజ్పై ఇరాన్ ప్రభావాన్ని తొలగించాలని అమెరికా కోరుతుండగా.. లొంగిపోయినట్లు కనిపించకుండా నౌకాదళ దిగ్బంధాన్ని ఎత్తివేయాలని ఇరాన్ కోరుతోంది. మరోవైపు గల్ఫ్ దేశాలు యుద్ధం తమ ప్రాంతానికి విస్తరించకుండా నియంత్రించడంతో పాటు ఇరాన్ విజేతగా నిలిచే పరిస్థితిని కూడా కోరుకోవడం లేదు.
